Belasting Paradijs 24

Fiod-rechercheur Van Koningsveld doet onderzoek naar misbruik buitenlandse vennootschappen

Siem Eikelenboom

Amsterdam

Voor zijn promotieonderzoek naar misbruik van buitenlandse vennootschappen besloot Jan

van Koningsveld de proef op de som te nemen en zelf een buitenlandse rechtspersoon te kopen. Kijken of dat nu echt zo eenvoudig is. Thuis kroop hij achter zijn computer en met

enkele klikken kwam hij terecht op de site van een Engels advocatenkantoor dat limiteds

opricht en bestuurt. Hij vulde enkele onlineformulieren in en voor nog geen euro 100 was hij

de 'beneficial owner' van een Engelse limited met de naam Wemax Ltd., een samenballing

van de naam van zijn dochter (Wendy) en de naam van zijn overleden hond (Max).

Van Koningsveld wijst op een kartonnen doos in zijn werkkamer: 'Dat is mijn bedrijf. Ik heb geen kantoor, geen telefoon, geen website, geen e-mailadres. Het hele bedrijf bestaat uit wat

paperassen en die zitten allemaal in die doos.'

Offshore rechtspersonen zijn, net als de doos van Wemax Ltd., niet meer dan een stapeltje

papier. De bestuurder is meestal een juridisch kantoor dat tientallen, soms wel honderden

van dit soort brievenbusmaatschappijtjes bestuurt.

Van Koningsveld vergelijkt de werking van een offshore vennootschap met de oude

piratenzenders Veronica en Radio Noordzee. 'Om aan de strenge Nederlandse

mediawetgeving te ontkomen gingen die omroepen met een schip net buiten de territoriale

wateren van Nederland liggen en uitzenden. Zo moet je ook die offshore firma's van buiten de

EU zien: ze onttrekken zich aan de veel strengere Europese regels en toezichthouders.'

De papieren van zijn Wemax Ltd. zien er indrukwekkend en officieel uit. Zo is er een

'memorandum of association' en een oprichtingsakte, en bevat een ander papier de 'articles

of associations', de statuten. Op al die papieren heeft hij keurig zijn echte naam en adres

vermeld.

'Maar het is een fluitje van een cent om een valse naam op zo'n akte te krijgen. Ik moest mijn

paspoort scannen en de afdruk per e-mail opsturen. Ik had zo het paspoort van een ander, of

een vervalste pas kunnen gebruiken. De jurist die daar in Engeland mijn limited heeft

opgericht heeft mij nooit gezien, mij nooit gesproken.

' Van Koningsveld had ook £ 300 extra kunnen betalen: 'In dat geval zou dat advocatenkantoor ook nog als directeur of enig aandeelhouder zijn opgetreden. Dan was je mij, de "beneficial owner", op geen enkel document tegengekomen.'

Het gebruik van een Engelse limited in Nederland heeft als groot voordeel dat het Engelse

recht van toepassing is. Dat betekent dat je voor de oprichting niet langs een notaris hoeft;

dat er geen antecedentenonderzoek plaatsvindt en dat de oprichtingskosten veel goedkoper

zijn dan de euro 18.000 die je nodig hebt voor een Nederlandse bv.

En dan heeft Van Koningsveld het nog relatief makkelijk gehouden door binnen de Europese

Unie te blijven. 'Ik had ook een rechtspersoon kunnen kopen op de Caymaneilanden, of op

Barbados of in welk belastingparadijs dan ook. Maar ja, dat was wat duurder uitgevallen dan

de euro 100 voor die Engelse limited en het moet wel leuk blijven.'

Met zijn Wemax Ltd. kan Van Koningsveld in theorie in elke EU-lidstaat een bankrekening

openen en zakendoen. De Engelse rechtspersoon wordt in alle EU-lidstaten erkend. Maar

ook met een zogeheten offshore rechtspersoon, gekocht in een belastingparadijs (meestal

een eiland of eilandengroep als de Bahama's, de Britse Maagdeneilanden en Jersey), zou hij

binnen de EU kunnen handelen: 'Grasduin maar eens in de registers van de Kamer van

Koophandel, dan kom je ze tegen. Maar daar niet alleen, ook in het Kadaster zie je vastgoed

staan op naam van de meest exotische rechtspersonen.'

De werkelijke eigenaar, de 'beneficial owner', blijft voor de buitenwereld verborgen, ook voor

Fiod- en politieambtenaren. 'Maar soms kun je geluk hebben en vind je bij een huiszoeking

de eigendomspapieren van zo'n offshore firma.' Dit was het geval bij de doorzoeking van het

kantoor van de vermoorde vastgoedman Willem Endstra aan de Apollolaan in Amsterdam-

Zuid. Ook Endstra bleek buitenlandse rechtspersonen te bezitten. Ze spelen nu een rol in de

hogerberoepzaak tegen Willem Holleeder en in het strafrechtelijk onderzoek tegen een

andere vastgoedman: Jan-Dirk Paarlberg, eigenaar van bijvoorbeeld Panamese

vennootschappen.

Ook in het onderzoek naar de in 1991 vermoorde crimineel Klaas Bruinsma kwamen fiscale

rechercheurs offshore firma's tegen. Contant geld werd via koeriers per vliegtuig naar

Hongkong gebracht. Daar had de bende Helino Ltd. opgericht. Die firma verstrekte

hypothecaire leningen waarmee in Amsterdam onder andere voor f 2,5 miljoen een hotel

werd gekocht. 'De werkwijze van het witwassen is sindsdien gecompliceerder geworden,

maar nog steeds maken criminelen druk gebruik van buitenlandse rechtspersonen om zich

achter te verschuilen. Kijk maar naar de Air Holland-zaak.' Van Koningsveld verbaast zich

over het feit dat de verdachten in deze zaak in hoger beroep van witwassen zijn

vrijgesproken: 'Alle kenmerken van witwassen waren aanwezig, maar de raadsheren vonden

het toch niet bewezen.'

In zijn werk als fiscaal rechercheur stuitte Van Koningsveld al in de jaren tachtig op

buitenlandse rechtspersonen. Hij zag al snel hoe makkelijk het is om zo'n offshore

vennootschap op te richten maar hoe moeilijk het is voor opsporingsambtenaren om achter

de feitelijke eigenaar te komen. Het fenomeen fascineert hem zo dat hij nu werkt aan een

promotieonderzoek op dit terrein. Zijn proefschrift is grotendeels voltooid. Volgend jaar moet

de jurist promoveren bij de Tilburgse strafrechtgeleerde Petrus van Duyne.

Van Koningsveld stelt voor alle duidelijkheid dat het gebruik van een buitenlandse rechtspersoon heel legitiem kan zijn. 'Maar je kunt je afvragen waarom een Amsterdams café

wordt bestuurd door bijvoorbeeld een corporation uit de Amerikaanse deelstaat Delaware.

Waarom richt de eigenaar geen eenmanszaak op, of een bv? Wat wil hij verbergen?'

In veel strafrechtelijke onderzoeken kwam hij misbruik van buitenlandse rechtspersonen

tegen. Daarom vindt hij het vreemd dat het bezit van zo'n rechtspersoon niet als een indicator

voor witwassen wordt beschouwd.

De ervaring en zijn promotie-onderzoek hebben hem geleerd dat het onmogelijk is om

misdaad succesvol te bestrijden zonder voldoende kennis van de wereld van offshore firma's.

'Het is ook erg lastig voor de rechercheurs. Immers, je praat wel over veertig landen met

zestig verschillende rechtspersonen.Verder zijn de rechercheur afhankelijk van de hulp van

de buitenlandse autoriteit. Daarom wil ik het liefste op dit gebied meer specialisten bij de

opsporingsdiensten.'

Engelse limiteds zijn snel en goedkoop op te richten. De notaris speelt geen rol Geliefd bij boeven Buitenlandse rechtspersonen spelen vaak grote rol bij witwassen Gebrek aan kennis Opsporingsdiensten hebben te weinig specialisten in huis.

Bron: Het financieel Dagblad van vrijdag, 18 juli 2008